İstiklâl Marşı

From Simple English Wikipedia, the free encyclopedia
Jump to navigation Jump to search
İstiklal Marşı
English: Independence March
Atatürk schoolroom wall.jpg
An example of a common classroom display in Turkey, including the anthem at far right.
National anthem of Turkey
 Northern Cyprus
LyricsMehmet Akif Ersoy, 1921
MusicOsman Zeki Üngör, 1930
Edgar Manas, 1932
Adopted12 March 1921
Music sample

"İstiklâl Marşı" (en. "The Independence March") is the national anthem of Turkey. It became the national anthem on 12 March 1921, two and a half years before the Republic of Turkey became a country. This song is meant for a motivational musical saga for the troops who have fought in the Turkish War of Independence, and an aspiration for the country's independence.[1][2][3]

The words were written by Mehmet Âkif Ersoy, and its melody (music) was composed by Osman Zeki Üngör. The main theme about this song is about the homeland of the Turkish people, [their] freedom, as well as faith and praise for the[ir] virtues of hope, devotion, and sacrifice in the pursuit of liberty. They relate to the[ir] flag, human spirit, and the soil of the homeland. Part of the lyrics make references to the sacrifice of the soldiers, as well as the Turkish National Movement's victory of the War of Independence.[2][3]

It is also used as the national anthem of the Turkish Republic of Northern Cyprus (TRNC), which was adopted in 1983 under Article II of the Constitution of Northern Cyprus.[2][4][5]

Lyrics[change | change source]

Original[change | change source]

Only the first two verses (highlighted in bold) are officially part of the national anthem and are performed in ceremonies.

Ottoman Turkish original Turkish lyrics Karamanli Turkish Cyrillic Turkish Kartvelian Turkish English translation

،قورقما سونمز بو شفقلرده یوزن آل سنجاق
،سونمه‌دن یوردمڭ اوستنده توتن اڭ صوڭ اوجاق
.اوبنم ملتمڭ ییلدیزیدر پارلایاجق
.اوبنمدر اوبنم ملتمڭدر آنجاق

،چاتما قربان اولایم چهره ڭی ای نازلی هلال
،قهرمان عرقمه بر گول نه بو شدت بو جلال
،سڭا الماز دوكولن قانلرمز صوڭره حلال
!حقیدر حقه طاپان ملتمڭ استقلال

،بن ازلدن بریدر حر یاشادم حر یاشارم
،هانگی چیلغین بڭا زنجیر اوره جقمش شاشارم
،كوكره مش سیل كبی‌یم بندمی چیگنر آشارم
.ییرتارم طاغلری انگینلره صیغمام طاشارم

،غربڭ آفاقنی صارمشسه چلیك زرهلی دیوار
،بنم ایمان طولی كوكوسم كبی سرحدم وار
،اولوسون قورقما نصل بویله بر ایمانی بوغار
.مدنیت دیدیگن تك دیشی قالمش جانوار

،آرقاداش يودمى آلچاقلری اوغراتما صاقین
،سپر ايت كوده ڭی دورسون بو حیاسزجه آقین
،طوغاجقدرسگا وعد ایتدیڭی كونلر حقڭ
.كیم بیلیر بلكی یارین بلكی یاریندنده یاقین

،باصدیغڭ یرلری طوپراق دییه رك گچمه طانی
،دوشون آلتنده كی بیڭلرجه كفنسز یاتانی
،سن شهید اوغلیسڭ اینجیتمه یازیقدر آتاڭی
.ویرمه دنیالری آلسه ڭده بو جنت وطنی

،كیم بو جنت وطنڭ اوغرینه اولمازكه فدا
،شهدا فیشقیراجق طوپراغی صیقسه ڭ شهدا
،جانی جانانی بوتون واریمی آلسین ده خدا
.ایتمه سین تك وطنمدن بنی دنیاده جدا

،روحمڭ سندن الهی شودر آنجاق املی
،دكمه سین معبدمڭ كوكسنه نامحرم الی
،بو اذان لر كه شهادتلری دینڭ اتملی
.ابدی یوردمڭ اوستنده بنم ایگلملی

،او زمان وجد ایله بیڭ سجده ایدر وارسه طاشم
،هرجریحه مدن الهی بوشانور قانلی یاشیم
،فیشقیریر روح مجرد گبی یردن نعشیم
.او زمان یوكسله رك عرشه ده گر بلكی باشم

،دالقالان سن ده شفقلر كبی ای شانلی هلال
،ولسون آرتق دكولن قانلرمڭ هپسی حلال
،ابديا سڭا یوق عرقمه یوق اضمحلال
،حقیدر حر یاشامش بایراغمڭ حریت
.حقیدر حقه طاپان ملتمڭ استقلال

Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak,
Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.
O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak;
O benimdir, o benim milletimindir ancak.

Çatma, kurban olayım, çehreni ey nazlı hilal!
Kahraman ırkıma bir gül; ne bu şiddet, bu celal?
Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helal…
Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklal.

Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım,
Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım.
Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım,
Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım.

Garbın afakını sarmışsa çelik zırhlı duvar,
Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var.
Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir imanı boğar,
“Medeniyet” dediğin tek dişi kalmış canavar?

Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma sakın,
Siper et gövdeni, dursun bu hayâsızca akın.
Doğacaktır sana vadettiği günler Hakk’ın,
Kim bilir, belki yarın belki yarından da yakın.

Bastığın yerleri “toprak” diyerek geçme, tanı,
Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.
Sen şehit oğlusun, incitme, yazıktır atanı,
Verme, dünyaları alsan da bu cennet vatanı.

Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda?
Şüheda fışkıracak, toprağı sıksan şüheda.
Canı, cananı, bütün varımı alsın da Hüda,
Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüda.

Ruhumun senden İlahî, şudur ancak emeli:
Değmesin mabedimin göğsüne namahrem eli.
Bu ezanlar, ki şehadetleri dinin temeli,
Ebedî, yurdumun üstünde benim inlemeli.

O zaman vecdile bin secde eder, varsa taşım,
Her cerihamdan, İlahî, boşanıp kanlı yaşım,
Fışkırır ruhumücerret gibi yerden naaşım,
O zaman yükselerek arşa değer belki başım.

Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilal!
Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helal.
Ebediyen sana yok, ırkıma yok izmihlal.
Hakkıdır, hür yaşamış bayrağımın hürriyet;
Hakkıdır, Hakk’a tapan milletimin istiklal.[3][6][7]

Κορκμα! Σο̇νμεζ π̇ου σ̇αφακλαρτ̇α γιο̇υζεν αλ σαντ̇ζακ,
Σο̇νμετ̇εν γιουρτ̇ουμουν ο̇υστο̇υντ̇ε το̇υτεν εν σον οτ̇ζακ.
Ο π̇ενιμ μιλλετιμιν γιηλτ̇ηζητ̇ηρ, παρλαγιατ̇ζακ;
Ο π̇ενιμτ̇ιρ, ο π̇ενιμ μιλλετιμιντ̇ιρ αντ̇ζακ.

Τζατμα, κουρπ̇αν ολαγιημ, τζεχρενι εϊ ναζλη χιλαλ!
Καχραμαν ηρκημα π̇ιρ γο̇υλ; νε π̇ου σ̇ιτ̇τ̇ετ, π̇ου τ̇ζελαλ?
Σανα ολμαζ τ̇ο̇κο̇υλεν κανλαρημηζ σονρα χελαλ…
Χακκητ̇ηρ, Χακκα ταπαν μιλλετιμιν ιστικλαλ.

Π̇εν εζελτ̇εν π̇εριτ̇ιρ χο̇υρ γιασ̇ατ̇ημ, χο̇υρ γιασ̇αρημ,
Χανγι τζηλγην π̇ανα ζιντ̇ζιρ βουρατ̇ζακμης̇̇? Σ̇ασ̇αρημ.
Κο̇υκρεμις̇ σελ γιπ̇ιγιμ, π̇εντ̇ιμι τζιγνερ,
ασ̇αρημ,
Γιηρταρημ τ̇αγλαρι, ενγινλερε σηγμαμ, τασ̇αρημ.

Γαρπ̇ην αφακηνη σαρμησ̇σα τζελικ ζηρχλη τ̇ουβαρ,
Π̇ενιμ ιμαν τ̇ολου γο̇γσο̇υμ γιπ̇ι σερχατ̇τ̇ημ βαρ.
Ουλουσουν, κορκμα! Νασηλ π̇ο̇ϊλε π̇ιρ ιμανη π̇ογλαρ,
“Μετ̇ενιγιετ” τ̇ετ̇ιγιν τεκ τ̇ισ̇ι καλμησ̇ τ̇ζαναβαρ?

Αρκαδας̇! Γιουρτ̇ουμα αντ̇ζακλαρη ουγρατμα σακην,
Σιπερ ετ γο̇βτ̇ενι, τ̇ουρσουν π̇ου χαγιασηζτ̇ζα ακην.
Τ̇ογατ̇ζακτηρ σανα βατ̇εττιγι γο̇υνλερ Χακκην,
Κιμ π̇ιλιρ, π̇ελκι γιαρην π̇ελκι γιαρηντ̇αν τ̇α γιακην.

Π̇αστηγην γιερλερι “τοπρακ” διγιερεκ γετζμε, τανη,
Τ̇ο̇υσ̇ουν αλτηντ̇ακι π̇ινλερτ̇ζε κεφενσιζ γιατανη.
Σεν σ̇εχιτ ογλουσουν, ιντ̇ζιτμε, γιαζηκτηρ ατανη,
Βερμε, τ̇ο̇υνιαλαρη αλσαν τ̇α π̇ου τ̇ζεννετ βατανη.

Κιμ π̇ου τ̇ζεννετ βατανην ουγρουνα ολμαζ κι φετ̇α?
Σ̇ο̇υχετ̇α φησ̇κηρατ̇ζακ τοπραγη σηκσαν σ̇ο̇υχετ̇α.
Τ̇ζανη, τ̇ζανανη, π̇ο̇υτο̇υν βαρημη αλσην τ̇α Χο̇υτ̇α,
Ετμεσιν τεκ βατανημτ̇αν π̇ενι τ̇ο̇υνιατ̇α τ̇ζο̇υτ̇α.

Ρουχουμουν σεντ̇εν Ιλαχι, σ̇ουτ̇ουρ αντ̇ζακ εμελι:
Τ̇εγμεσιν μαπ̇ετ̇ιμιν γο̇γσο̇υνε ναμαχρεμ ελι.
Π̇ου εζανλαρ, κι σ̇εχατ̇ετλερι τ̇ινιν τεμελι,
Επ̇ετ̇ι, γιουρτ̇ουμουν ο̇υστο̇υντ̇ε π̇ενιμ ινλεμελι.

Ο ζαμαν βετ̇ζτ̇ιλε π̇ιν σετ̇ζτ̇ε ετ̇ερ, βαρσα τασ̇ημ,
Χερ τ̇ζεριχαμτ̇αν, Ιλαχι, π̇οσ̇ανηπ κανλη γιασ̇ημ,
Φησ̇κηρληρ ρουχουμο̇υτ̇ζερρετ γιπ̇ι γιερτ̇εν ναασ̇ην,
Ο ζαμαν γιο̇υκσελερεκ αρσ̇α τ̇εγερ π̇ελκι π̇ασ̇ημ.

Τ̇αλγαλαν σεν τ̇ε σ̇αφακλαρ γιπ̇ι εϊ σ̇ανλη χιλαλ!
Ολσουν αρτηκ τ̇ο̇κο̇υλεν κανλαρημην χεπσι χελαλ.
Επ̇ετ̇ιγιεν σανα γιοκ, ηρκημα γιοκ ιζμιχλαλ.
Χακκητ̇ηρ, χο̇υρ γιασ̇αμης̇ π̇αϊραγημην χο̇υρριγιετ;
Χακκητ̇ηρ, Χακκα ταπαν μιλλετιμιν ιστικλαλ.

Коркма! Сөнмез бу шафакларда јүзен ал санџак,
Сөнмеден јурдумун үстүнде түтен ен сон оџак.
О беним миллетимин јылдызыдыр, парлајаџак;
О бенимдир, о беним миллетиминдир анџак.

Чатма, курбан олајым, чехрени еј назлы хилал!
Кахраман ыркыма бир гүл; не бу шиддет, бу џелал?
Сана олмаз дөкүлен канларымыз сонра хелал…
Хаккыдыр, Хакка тапан миллетимин истиклал.

Бен езелден беридир хүр јашадым, хүр јашарым,
Ханги чылгын бана зинџир вураџакмыш? Шашарым.
Күкремиш сел гибијим, бендими чиғнер, ашарым,
Јыртарым дағлары, енгинлере сығмам, ташарым.

Гарбын афакыны сармышса челик зырхлы дувар,
Беним иман долу гөғсүм гиби серхаддым вар.
Улусун, коркма! Насыл бөјле бир иманы боғлар,
“Меденијет” дедиғин тек диши калмыш џанавар?

Аркадаш! Јурдума алџаклары уғратма сакын,
Сипер ет гөвдени, дурсун бу хајасызџа акын.
Доғаџактыр сана вадеттиғи гүнлер Хаккын,
Ким билир, белки јарын белки јарындан да јакын.

Бастығын јерлери “топрак” дијерек гечме, таны,
Дүшүн алтындаки бинлерџе кефенсиз јатаны.
Сен шехит оғлусун, инџитме, јазыктыр атаны,
Верме, дүнјалары алсан да бу џеннет ватаны.

Ким бу џеннет ватанын уғруна олмаз ки феда?
Шүхеда фышкыраџак топрағы сыксан шүхеда.
Џаны, џананы, бүтүн варымы алсын да Хүда,
Етмесин тек ватанымдан бени дүнјада џүда.

Рухумун сенден Илахи, шудур анџак емели:
Деғмесин мабедимин гөғсүне намахрем ели.
Бу езанлар, ки шехадетлери динин темели,
Ебеди, јурдумун үстүнде беним инлемели.

О заман веџдиле бин сеџде едер, варса ташым,
Хер џерихамдан, Илахи, бошанып канлы јашым,
Фышкырыр рухумүџеррет гиби јерден наашым,
О заман јүкселерек арша деғер белки башым.

Далгалан сен де шафаклар гиби еј шанлы хилал!
Олсун артык дөкүлен канларымын хепси хелал.
Ебедијен сана јок, ыркыма јок измихлал.
Хаккыдыр, хүр јашамыш бајрағымын хүрријет;
Хаккыдыр, Хакка тапан миллетимин истиклал.

ქორქმა! სო̈ნმეზ ბუ შაჶაქლარდა ჲუ̈ზენ ალ სანჯაქ,
სო̈ნმედენ ჲურდუმუნ უ̈სთუ̈ნდე თუ̈თენ ენ სონ ოჯაქ.
ო ბენიმ მილლეთიმინ ჲჷლდჷზჷდჷრ, ფარლაჲაჯაქ;
ო ბენიმდირ, ო ბენიმ მილლეთიმინდირ ანჯაქ.

ჩათმა, ქურბან ოლაჲჷმ, ჩეჰრენი ჱ ნაზლჷ ჰილალ!
ქაჰრამან ჷრქჷმა ბირ გუ̈ლ; ნე ბუ შიდდეთ, ბუ ჯელალ?
სანა ოლმაზ დო̈ქუ̈ლენ ქანლარჷმჷზ სონრა ჰელალ…
ჰაქქჷდჷრ, ჰაქქა თაფან მილლეთიმინ ისთიქლალ.

ბენ ეზელდენ ბერიდირ ჰუ̈რ ჲაშადჷმ, ჰუ̈რ ჲაშარჷმ,
ჰანგი ჩჷლგჷნ ბანა ზინჯირ ვურაჯაქმჷშ? შაშარჷმ.
ქუ̈ქრემიშ სელ გიბიჲიმ, ბენდიმი ჩიღნერ, აშარჷმ,
ჲჷრთარჷმ დაღლარჷ, ენგინლერე სჷღმამ, თაშარჷმ.

გარბჷნ აჶაქჷნჷ სარმჷშსა ჩელიქ ზჷრჰლჷ დუვარ,
ბენიმ იმან დოლუ გო̈ღსუ̈მ გიბი სერჰადდიმ ვარ.
ულუსუნ, ქორქმა! ნასჷლ ბო̈ჲლე ბირ იმანჷ ბოღარ,
"მედენიჲეთ" დედიღინ თექ დიში ქალმჷშ ჯანავარ?

არქადაშ! ჲურდუმა ალჩაქლარჷ უღრათმა საქჷნ,
სიფერ ეთ გო̈ვდენი, დურსუნ ბუ ჰაჲასჷზჯა აქჷნ.
დოღაჯაქთჷრ სანა ვადეთთიღი გუ̈ნლერ ჰაქქჷნ,
ქინ ბილირ, ბელქი ჲარჷნ ბელქი ჲარჷნდან და ჲაქჷნ.

ბასთჷღჷნ ჲერლერი "თოფრაქ" დიჲერექ გეჩმე, თანჷ,
დუ̈შუ̈ნ ალთჷნდაქი ბინლერჯე ქეჶენსიზ ჲათანჷ.
სენ შეჰით ოღლუსუნ, ინჯითმე, ჲაზჷქთჷრ ათანჷ,
ვერმე, დუ̈ნჲალარჷ ალსან და ბუ ჯენნეთ ვათანჷ.

ქინ ბუ ჯენნეთ ვათანჷნ უღრუნა ოლმაზ ქი ჶედა?
შუ̈ჰედა ჶჷშქჷრაჯაქ, თოფრაღჷ სჷქსან შუ̈ჰედა.
ჯანჷ, ჯანანჷ, ბუ̈თუ̈ნ ვარჷმჷ ალსჷნ და ჰუ̈და,
ეთმესინ თექ ვათანჷმდან ბენი დუ̈ნჲადა ჯუ̈და.

რუჰუმუნ სენდენ ილაჰი, შუდურ ანჯაქ ემელი:
დეღმესინ მაბედიმინ გო̈ღსუ̈ნე ნამაჰრემ ელი.
ბუ ეზანლარ, ქი შეჰადეთლერი დინინ თემელი,
ებედი, ჲურდუმუნ უ̈სთუ̈ნდე ბენიმ ინლემელი.

ო ზამან ვეჯდილე ბინ სეჯდე ედერ, ვარსა თაშჷმ,
ჰერ ჯერიჰამდან, ილაჰი, ბოშანჷფ ქანლჷ ჲაშჷმ,
ჶჷშქჷრჷრ რუჰუმუ̈ჯერრეთ გიბი ჲერდენ ნააშჷმ,
ო ზამან ჲუ̈ქსელერექ არშა დეღერ ბელქი ბაშჷმ.

დალგალან სენ დე შაჶაქლარ გიბი ჱ შანლჷ ჰილალ!
ოლსუნ ართჷქ დო̈ქუ̈ლენ ქანლარჷმჷნ ჰეფსი ჰელალ.
ებედიჲენ სანა ჲოქ, ჷრქჷმა ჲოქ იზმიჰლალ.
ჰაქქჷდჷრ, ჰუ̈რ ჲაშამჷშ ბაჲრაღჷმჷნ ჰუ̈რრიჲეთ;
ჰაქქჷდჷრ, ჰაქქა თაფან მილლეთიმინ ისთიქლალ.

Fear not; for the crimson banner that proudly rippleth in this glorious dawn, shall not fade,
Before the last fiery hearth that is ablaze within my homeland is extinguished.
For that is the star of my people, and it will forever shine;
It is mine; and solely belongeth to my valiant nation.

Frown not, thee I beseech, oh thy coy crescent!
Smile upon my heroic nation! Why the anger, why the rage?
Our blood which for thee we shed shall be not worthy otherwise;
For freedom is the absolute right of my God-worshipping nation!

I have been free since the beginning and forever shall be so.
What madman shall put me in chains! I defy the very idea!
I am like the roaring flood; trampling my banks and overcoming my body,
I shall tear apart mountains, exceed the expanses and still gush out!

The horizons of the West may be bound with walls of steel,
But my borders are guarded by the mighty bosom of a believer.
Let it bellow out, be not afraid! And think: how can this fiery faith ever be extinguished
By that battered, single-fanged monster thou callest “civilization”?

My friend! Leave not my homeland to the hands of villainous men!
Render thy chest as armour and thy body as bulwark! Halt this disgraceful assault!
For soon shall come the joyous days of divine promise;
Who knows? Perhaps tomorrow? Perhaps even sooner!

View not the soil thou treadest on as mere earth – recognize it!
And think about the shroudless thousands who lie so nobly beneath thee.
Thou art the glorious son of a martyr – take shame, grieve not thine ancestors!
Unhand not, even when thou art promised worlds, this heavenly homeland.

Who would not sacrifice their life for this paradise of a country?
Martyrs would burst forth should one simply squeeze the soil! Martyrs!
May God take my life, my loved ones, and all possessions from me if He will,
But let Him not deprive me of my one true homeland in the world.

O glorious God, the sole wish of my pain-stricken heart is that,
No heathen’s hand should ever touch the bosom of my sacred Temples.
These adhans and their testimonies are the foundations of my religion,
And may their noble sound prevail thunderously across my eternal homeland.

For only then, shall my fatigued tombstone, if there is one, prostrate a thousand times in ecstasy,
And tears of blood shall, oh Lord, spill out from my every wound,
And my lifeless body shall burst forth from the earth like an eternal spirit,
Perhaps only then, shall I peacefully ascend and at long last reach the heavens.

So ripple and wave like the bright dawning sky, o thy glorious crescent,
So that our every last drop of blood may finally be blessed and worthy!
Neither thou nor my kin shall ever be extinguished!
For freedom is the absolute right of my ever-free flag;
For independence is the absolute right of my God-worshipping nation!

Phonetic transcription[change | change source]

IPA transcription of the first eight lines

[kʰo̞ɾk.mä s̪ø̞n̪.meæz̪ bu ʃä.fäk.ɫ̪äɾ.d̪ä jy.z̪æn̪ äɫ̪ s̪än̪.d͡ʒäk ǀ]
[s̪ø̞n̪.me̞.d̪æn̪ juɾ.d̪u.mun̪ ys̪.t̪yn̪.d̪e̞ t̪ʰy.t̪æn̪ æn̪ s̪o̞n̪ o̞.d͡ʒäk ‖]
[o̞ bæ.n̪im mil̠.l̠e̞.t̪i.min̪ jɯɫ̪.d̪ɯ.z̪ɯ.d̪ɯɾ ǀ pʰäɾ.ɫ̪ä.jä.d͡ʒäk ǀ]
[o̞ bæ.n̪im.d̪iɾ ǀ o̞ bæ.n̪im mil̠.l̠e̞.t̪i.min̪.d̪iɾ än̪.d͡ʒäk ‖]

[t͡ʃät̪.mä ǀ kʰuɾ.bän̪ o̞.ɫ̪ä.jɯm ǀ t͡ʃe̞h.ɾe̞.n̪i e̞j n̪äz̪.ɫ̪ɯ hi.läl ‖]
[kʰäh.ɾä.män̪ ɯɾ.kɯ.mä biɾ ɟyl̠ʲ ǀ n̪e̞ bu ʃid̪.d̪e̞t̪ ǀ bu d͡ʒe̞.läl ‖]
[s̪ä.n̪ä o̞ɫ̪.mäz̪ d̪ø̞.cy.l̠æn̪ kʰän̪.ɫ̪ä.ɾɯ.mɯz̪ s̪o̞n̪.ɾä he̞.läl ‖]
[häk.kɯ.d̪ɯɾ ǀ häk.kä t̪ʰä.pän̪ mil̠.l̠e̞.t̪i.min̪ is̪.t̪ic.läl ‖]

References[change | change source]

  1. TURKISH NATIONAL ANTHEM AllAboutTurkey.com.
  2. 2.0 2.1 2.2 Turkey NationalAnthems.info. Kendall, David (2013).
  3. 3.0 3.1 3.2 İstiklal Marşı’nın 10 kıtası ve sözleri burada! Mehmet Akif Ersoy’un yazdığı İstiklal Marşı on kıtası okunuşu (2020-04-23). Sabah.
  4. https://books.google.com/books?id=mQ2822RQ5UYC&pg=PA201
  5. https://books.google.com.sg/books?id=jfrWCQAAQBAJ&pg=PA367&redir_esc=y
  6. İSTİKLAL MARŞI (PDF). ataturk.de.
  7. İstiklal Marşı. Hacettepe University.